“लेक लाडकी” आणि “लाडकी बहीण” — नावात साधर्म्य असल्यामुळे या दोन योजना अनेकदा गोंधळात टाकतात. पण त्या पूर्णपणे वेगळ्या आहेत — एक मुलींसाठी टप्प्याटप्प्याने मिळणारी शिक्षण-सहाय्य योजना आहे, तर दुसरी महिलांना दरमहा रोख रक्कम देणारी योजना आहे.
लेक लाडकी योजना — महाराष्ट्र सरकारच्या महिला व बाल विकास विभागाकडून १ एप्रिल २०२३ पासून राबवली जाणारी योजना (शासन निर्णय क्र. EBAVI/2022/PR No. 251/KA-6, दि. ३० ऑक्टोबर २०२३). पिवळ्या किंवा केशरी रेशनकार्ड धारक कुटुंबातील मुलींना जन्मापासून १८ वर्षांपर्यंत ५ टप्प्यांत एकूण ₹१,०१,००० दिले जातात.
लाडकी बहीण योजना शोधत आहात का? ती वेगळी योजना आहे (₹१,५००/महिना, महिलांसाठी) — त्यासंबंधी माहिती इथे पाहा.
💡 थोडक्यात उत्तर: एकूण रक्कम: ₹१,०१,०००, ५ टप्प्यांत पात्रता: पिवळे/केशरी रेशनकार्ड, १ एप्रिल २०२३ नंतर जन्मलेली मुलगी, कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹१ लाखांपेक्षा कमी ⭐ अर्ज कुठे करायचा: कोणताही ऑनलाइन पोर्टल अस्तित्वात नाही — अर्ज फक्त अंगणवाडी केंद्रातून ऑफलाइन करावा लागतो खर्च: पूर्णपणे मोफत
⭐ सर्वात महत्त्वाची गोष्ट — कोणताही ऑनलाइन पोर्टल नाही
अनेक वेबसाइट्स “ऑनलाइन अर्ज करा” असं सांगतात — पण लेक लाडकी योजनेसाठी कोणताही समर्पित अधिकृत ऑनलाइन पोर्टल अस्तित्वात नाही. अर्ज प्रक्रिया पूर्णपणे अंगणवाडी केंद्र, जिल्हा कार्यक्रम अधिकारी कार्यालय, किंवा जिल्हा परिषद कार्यालयामार्फत ऑफलाइन पद्धतीने होते. जर कोणती वेबसाइट “अधिकृत ऑनलाइन फॉर्म लिंक” देत असेल, तर ती विश्वसनीय नसण्याची शक्यता आहे — सावध रहा.
⭐ ५ टप्प्यांतील रक्कम — संपूर्ण तपशील
| टप्पा | रक्कम |
|---|---|
| मुलीच्या जन्माच्या वेळी | ₹५,००० |
| पहिलीत प्रवेश घेताना | ₹६,००० |
| सहावीत प्रवेश घेताना | ₹७,००० |
| अकरावीत प्रवेश घेताना | ₹८,००० |
| १८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर (अंतिम हप्ता) | ₹७५,००० |
| एकूण | ₹१,०१,००० |
पात्रता
| निकष | तपशील |
|---|---|
| रहिवास | मुलीचे पालक महाराष्ट्र राज्याचे कायमस्वरूपी रहिवासी असावेत |
| जन्मतारीख | मुलगी १ एप्रिल २०२३ रोजी किंवा त्यानंतर जन्मलेली असावी |
| रेशनकार्ड | कुटुंबाकडे पिवळे किंवा केशरी रेशनकार्ड असणे आवश्यक |
| वार्षिक उत्पन्न | ₹१,००,०००पेक्षा जास्त नसावे |
| मुलींची संख्या | कुटुंबातील १ किंवा २ मुलींना लाभ — जुळ्या मुली असल्यास दोघींनाही लाभ मिळतो |
| एक मुलगा + एक मुलगी असल्यास | योजना मुलीला लागू होते |
आवश्यक कागदपत्रे
| कागदपत्र | टीप |
|---|---|
| मुलीचे जन्म प्रमाणपत्र | अनिवार्य |
| पालकांचे आधार कार्ड | अनिवार्य |
| मुलीचे आधार कार्ड | पहिल्या हप्त्यासाठी ही अट शिथिल असते |
| उत्पन्न प्रमाणपत्र | तहसीलदार/सक्षम अधिकाऱ्याकडून, ₹१ लाखांपेक्षा कमी दाखवणारे |
| पिवळे/केशरी रेशनकार्ड | छायाप्रत |
| बँक पासबुकचे पहिले पान | मुलीच्या नावे खाते |
| शाळेचे बोनाफाईड प्रमाणपत्र | संबंधित टप्प्यासाठी, शिक्षण सुरू असल्याचा पुरावा |
| कुटुंब नियोजन प्रमाणपत्र | विशिष्ट हप्त्यांसाठी आवश्यक (खाली पहा) |
| मतदार ओळखपत्र | अंतिम हप्त्यासाठी — १८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर मतदार यादीत नाव असल्याचा पुरावा |
⭐ कुटुंब नियोजन प्रमाणपत्र — कधी आवश्यक?
ही अट बऱ्याच जणांना माहीत नसते: पहिल्या मुलीसाठी तिसरा हप्ता किंवा दुसऱ्या मुलीसाठी दुसरा हप्ता मागताना, कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रिया प्रमाणपत्र सादर करणे बंधनकारक आहे.
अर्ज कसा करायचा — पायरी-पायरीने
पायरी १: जवळच्या अंगणवाडी केंद्रात जा (किंवा जिल्हा कार्यक्रम अधिकारी कार्यालय/जिल्हा परिषद कार्यालय)
पायरी २: अर्जाचा नमुना मोफत मिळवा
पायरी ३: अर्ज काळजीपूर्वक भरा — कोणत्या हप्त्यासाठी अर्ज करत आहात ते स्पष्ट नमूद करा (पहिला/दुसरा/तिसरा/चौथा/पाचवा हप्ता)
पायरी ४: सर्व आवश्यक कागदपत्रे जोडा
पायरी ५: अर्ज अंगणवाडी सेविका किंवा संबंधित पर्यवेक्षकाकडे सादर करा
पायरी ६: अंगणवाडी सेविका/पर्यवेक्षक पात्रतेची तपासणी करतात
पायरी ७: मंजूर अर्ज जिल्हा कार्यक्रम अधिकारी/जिल्हा परिषद कार्यालयाकडे पुढील छाननीसाठी पाठवले जातात
पायरी ८: अंतिम यादी आयुक्तालयाकडे मंजुरीसाठी पाठवली जाते
पायरी ९: निवडलेल्या लाभार्थींना SMS/Email द्वारे माहिती दिली जाते
पायरी १०: मंजूर रक्कम मुलीच्या बँक खात्यात संबंधित टप्प्यावर जमा होते
⭐ अंतिम हप्त्यासाठी (₹७५,०००) विशेष अटी
१८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर मिळणाऱ्या अंतिम हप्त्यासाठी अतिरिक्त अटी आहेत:
- मुलगी अविवाहित असणे आवश्यक (स्वयं-घोषणापत्राद्वारे प्रमाणित)
- मतदार यादीत नाव असल्याचा पुरावा (मतदार ओळखपत्र)
पेमेंट स्थिती कशी तपासायची
या योजनेसाठी कोणतेही ऑनलाइन स्टेटस-चेक टूल नाही.
पायरी १: जवळच्या अंगणवाडी केंद्राला भेट द्या
पायरी २: अंगणवाडी सेविकेकडे तुमच्या अर्जाची सद्यस्थिती विचारा
सामान्य समस्या आणि उपाय
“ऑनलाइन अर्ज करण्याचा पर्याय शोधत आहे, सापडत नाही” हे अपेक्षित आहे — या योजनेसाठी कोणताही ऑनलाइन पोर्टल नाही. जवळच्या अंगणवाडी केंद्रात प्रत्यक्ष भेट द्या.
“तिसरा हप्ता नाकारला गेला — कारण समजत नाही” पहिल्या मुलीसाठी तिसरा हप्ता मागताना कुटुंब नियोजन प्रमाणपत्र अनिवार्य आहे — हे कागदपत्र तपासा.
“अंतिम हप्ता (₹७५,०००) मिळण्यास अडचण” मुलगी अविवाहित असल्याचे स्वयं-घोषणापत्र आणि मतदार ओळखपत्र (मतदार यादीत नाव असल्याचा पुरावा) दोन्ही सादर केले आहेत का तपासा.
“कुटुंबात एक मुलगा आणि एक मुलगी आहे — कोणाला लाभ?” अशा स्थितीत योजना मुलीला लागू होते.
“पहिल्या हप्त्यासाठी मुलीचे आधार कार्ड मागितले जात आहे” पहिल्या हप्त्यासाठी ही अट सामान्यतः शिथिल केली जाते — अंगणवाडी सेविकेशी संपर्क करा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
लेक लाडकी योजना आणि लाडकी बहीण योजना सारख्याच आहेत का? नाही — पूर्णपणे वेगळ्या योजना आहेत. लेक लाडकी मुलींसाठी टप्प्याटप्प्याने ₹१,०१,०००ची शिक्षण-सहाय्य योजना आहे. लाडकी बहीण महिलांना दरमहा ₹१,५०० देणारी वेगळी योजना आहे.
लेक लाडकी योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज करता येतो का? नाही — कोणताही अधिकृत ऑनलाइन पोर्टल नाही. अर्ज फक्त अंगणवाडी केंद्रातून ऑफलाइन पद्धतीने करावा लागतो.
या योजनेसाठी एकूण किती रक्कम मिळते? ₹१,०१,०००, ५ टप्प्यांत (जन्म, पहिली, सहावी, अकरावी, आणि १८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर).
उत्पन्न मर्यादा किती आहे? कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹१,००,०००पेक्षा जास्त नसावे.
कुटुंब नियोजन प्रमाणपत्र कधी आवश्यक आहे? पहिल्या मुलीसाठी तिसरा हप्ता किंवा दुसऱ्या मुलीसाठी दुसरा हप्ता मागताना.
अंतिम हप्त्यासाठी काय अतिरिक्त अटी आहेत? मुलगी अविवाहित असल्याचे स्वयं-घोषणापत्र आणि मतदार यादीत नाव असल्याचा पुरावा आवश्यक.
संपर्क माहिती
| कामासाठी | कुठे जायचे |
|---|---|
| अर्ज सादर करणे | जवळचे अंगणवाडी केंद्र |
| पात्रता तपासणी | अंगणवाडी सेविका/पर्यवेक्षक |
| पुढील छाननी | जिल्हा कार्यक्रम अधिकारी कार्यालय / जिल्हा परिषद |
| अंतिम मंजुरी | महिला व बाल विकास आयुक्तालय, पुणे |
ही योजना कोणत्याही ऑनलाइन पोर्टलवर अवलंबून नाही — याचा अर्थ असा की प्रत्यक्ष अंगणवाडी केंद्राशी संपर्क ठेवणे हाच एकमेव आणि सर्वात भरवशाचा मार्ग आहे, मग ती अर्ज सादर करणे असो किंवा हप्त्याची स्थिती तपासणे.
जर तुमच्या कुटुंबात पिवळे किंवा केशरी रेशनकार्ड असेल आणि १ एप्रिल २०२३ नंतर मुलगी जन्मली असेल, तर जवळच्या अंगणवाडी केंद्राशी आजच संपर्क करा — आणि “लाडकी बहीण” बरोबर गोंधळ करू नका, ही पूर्णपणे वेगळी योजना आहे.
संबंधित लेख: